Có nhiều nguyên nhân dẫn đến béo phì như do chế độ ăn nhiều dinh dưỡng, lối sống tĩnh tại, ít vận động, do di truyền…

Do chế độ ăn nhiều dinh dưỡng

Theo He Jiang, trưởng nhóm nghiên cứu thuộc Trường Đại học Tulane, New Orleans (Mỹ) thì ăn quá nhiều, đặc biệt là đồ ngọt, mỡ và nước soda, kết hợp với thói lười vận động là nguyên nhân chính dẫn đến béo phì. Đây cũng là tình trạng chung ở một số quốc gia đang phát triển.

Tại Brasil, số lượng các nhà hàng McDonald vốn bị nhóm chống béo phản đối tăng từ một trăm nhà hàng năm 1992 lên hơn 1.200 nhà hàng vào thời điểm hiện nay. Carla Silva de Carvalho, một thiếu niên mười lăm tuổi đã nặng 90kg giải thích rằng cô đã ăn rất nhiều đồ ăn vặt. Món ăn cô ưa thích là cơm, đậu, thịt rán và bít tết. Cũng như các cô cậu bé khác, cô không bao giờ ăn rau cải hoặc rau bina – hai thức ăn mà các nhà dinh dưỡng học khuyên dùng.

Nhiều tổ chức sức khỏe cho rằng nguyên nhân chính dẫn đến béo phì là do những thực đơn quá nhiều chất béo trong khi hoạt động đốt cháy năng lượng hạn chế. Đồng thời việc sử dụng máy tính, tiêu thụ thức ăn nhanh tăng và các chương trình giáo dục thể chất giảm làm vấn đề này trầm trọng hơn.

Nguyên nhân dẫn đến bệnh béo phì
Nguyên nhân dẫn đến bệnh béo phì

 

Tiến sĩ David B. Allison, giám đốc Trường Đại học University Alabama, thuộc Trung tâm nghiên cứu dinh dưỡng Birmingham và các cộng sự cho biết: Phải thừa nhận rằng, lười hoạt động và đồ ăn nhanh có liên quan tới căn bệnh béo phì nhưng để chứng minh rằng chúng là nguyên nhân chủ yếu của căn bệnh này thì rõ ràng là vẫn mang tính “suy diễn”. Thậm chí ngay cả khi một số nguyên nhân dưới đây chỉ có ảnh hưởng rất nhỏ đến béo phì thì chúng cũng cần được xem xét một cách cẩn thận bởi sự tương tác, ảnh hưởng lẫn nhau sẽ làm chứng béo phì trở nên trầm trọng và việc thay đổi chế độ ăn hay luyện tập không mang lại hiệu quả như mong đợi.

Thực phẩm nhiều muối và chất béo gây béo phì ở trẻ em.

Viện tiêu chuẩn thương mại (TSI) của Anh đã khuyến cáo các bậc phụ huynh nên chú ý đến hàm lượng chất béo và muối trong một số thực phẩm chế biến sẵn dành cho trẻ em.

Sau khi khảo sát, phân tích 279 loại thực phẩm phổ biến dành cho trẻ em bán tại các siêu thị, TSI nhận thấy một số thực phẩm mà trẻ em ưa thích có hàm lượng chất béo và muốĩ cao gấp đôi so với mức bình thường và đây là một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng béo phì ở trẻ em.

Những loại thức ăn sẵn, như ngũ cốc chế biến cho bữa sáng, bữa trưa chế biến sẵn đóng gói, khoai tây rán, món tráng miệng, kẹo, bánh pizza, và các loại đồ hộp như đỗ Hà Lan và nước sốt spaghetti đều chứa lượng mỡ và muối cao hơn mức cho phép.

Trong khi đó, theo một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Mỹ phối hợp với các nhà khoa học Italia, bệnh béo phì ở thanh thiếu niên còn liên quan đến một nguyên nhân khác: Sự suy giảm chức năng của tim và tình trạng tim bị to quá mức.

Thiếu ngủ – nguyên nhân gây bệnh béo phì

Một nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ trên người và động vật cho thấy rằng tình trạng mất ngủ kéo dài có thể kích thích sự thèm ăn. Thời gian ngủ lại tỉ lệ nghịch với trọng lượng của bạn, nghĩa là nếu bạn hay bị mất ngủ, bạn sẽ dễ bị tăng cân hơn người ngủ đủ.

Nhiều nghiên cứu khoa học trên những người bị mất ngủ thường xuyên đã cho thấy tình trạng này làm tăng lượng hormon ghrelin (có tác dụng kích thích thèm ăn) cao hơn những người ngủ tám tiếng khá nhiều. Họ cũng có khuynh hướng ăn nhiều chất ngọt và tinh bột như bánh kẹo hay mì tôm, cơm nguội trong những đêm bị mất ngủ. Ngược lại, trong khi ngủ thì cơ thể sẽ tiết ra một lượng hormon làm giảm sự thèm ăn. Vì vậy, khi thức dậy giữa chừng, việc tiết ra hormon bị gián đoạn khiến cho bạn cảm thấy đói cồn cào và không thể đi ngủ tiếp nếu không được ăn món gì đó. Mà rõ ràng việc ăn uống vào buổi đêm là cách nhanh nhất để tăng cân vì cơ thể rất dễ tích trữ mỡ thừa vào thời điểm này.

Mất ngủ làm cho cơ thể tích mỡ hơn. Khi bạn ngủ say, một loại hóa chất gọi là leptin sẽ được giải phóng thông báo với hệ thần kinh rằng khi nào cơ thể đã tích đủ mỡ và quá trình này sẽ ngừng lại. Thiếu ngủ sẽ làm lượng chất này suy giảm, gây kích thích cảm giác thèm ăn vô kiểm soát và cơ thể cứ tích mỡ liên tục. Hơn thế nữa, tình trạng mất ngủ thường xuyên còn ảnh hưởng xấu đến hoạt động của các hormon đốt cháy calo thừa trong cơ thể bạn.

Một thí nghiệm đã được các nhà khoa học Mỹ thực hiện trên gần 500 người tuổi từ 27 đến 40 trong vòng mười ba năm, họ nhận thấy những người tăng cân nhiều nhất thường ngủ ít hơn sáu tiếng mỗi đêm.

ở trẻ em cũng có tình trạng tương tự. Các nhà khoa học thuộc khoa Dược, Trường Đại học Laval (Canada) đã tiến hành nghiên cứu và đo chiều cao, cân nặng, vòng eo của 422 trẻ em trong độ tuổi từ năm đến mười tuổi. Đồng thời họ cũng phỏng vấn các bậc phụ huynh của các em để lấy những thông tin về điều kiện kinh tế xã hội và thói quen sinh hoạt hàng ngày của các em.

Qua phỏng vấn và đo các chỉ số của cơ thể, các nhà khoa học xác nhận trong số 422 trẻ em tham gia nghiên cứu có 20% trẻ em trai, 24% trẻ em gái bị thừa cân.

Theo các nhà khoa học thì những trẻ em ngủ dưới 10 tiếng/ngày có nguy cơ thừa cân cao hơn 3,5 lần so với những trẻ em ngủ trên 12 tiếng/ngày.

Trong vài thập kỷ gần đây thì bệnh béo phì và mất ngủ đã trở thành vấn đề thu hút được nhiều sự quan tâm trong xã hội.

Trong giai đoạn từ năm 1960-2000, tỉ lệ người béo phì tăng gấp đôi, trong khi thời gian ngủ giảm từ 1-2 giờ/đêm.

Cũng trong quãng thời gian này thì tỉ lệ thanh thiếu niên ngủ ít hơn 7 tiếng/ngày tăng từ 16% lên 37%.

Từ kết quả nghiên cứu trên, tiến sĩ Angelo Tremblay, một trong những người tham gia nghiên

Di truyền

Các nhà nghiên cứu đã bác bỏ cái ý niệm cho rằng một vài đặc điểm về gen sẽ khiến cho một giống dân nào đó dễ béo hơn các giống dân khác. Họ nói rằng việc lên cân xảy ra một cách nhanh chóng ở các quốc gia mới công nghiệp hóa, do đó không thể nói rằng vấn đề béo phì là do gen.

Có một số ảnh hưởng sẽ tác dụng lên thế hệ thứ hai. Sự thay đổi của môi trường đã tác động đến bào thai và làm cho những gen di truyền của ông bà vốn đã bị “lặn” ở thế hệ cha mẹ trở thành “trội” ở thế hệ các cháu.

Một nhóm các nhà khoa học Pháp mới đây đã phát hiện ra gen làm đói nhanh.

Sau khi nghiên cứu ở khoảng 1200 người Pháp, trong đó 1/2 là người béo phì, các nhà khoa học đã phát hiện gen GAD 2 có chức năng thúc đẩy việc sản sinh một chất dẫn truyền thần kinh gọi là GABA trong não.

Khi chất GABA này tương tác với các phân tử khác trong vùng cấu tạo dưới đồi não (vùng não có chứa nhiều trung tâm thần kinh quan trọng như kiểm soát thân nhiệt, khát, đói…) làm người ta cảm thấy thèm ăn. Một số người có dạng gen này hoạt động tích cực hơn, tạo nhiều GABA trong não hơn, và tình trạng tụ quá nhiều GABA sẽ kích thích những người này ăn bình thường. Đây là cơ sở để giải thích vì sao người béo lại ăn nhiều. Các nhà khoa học đã so sánh gen GAD 2 của những người béo phì với những ngtíời có cân nặng bình thường và phát hiện gen này có hai dạng: Một dạng có tác dụng chống béo phì, trong khi một dạng đột biến làm tăng nguy cơ béo phì.

Các nhà nghiên cứu cho rằng, với việc phát hiện ra gen này, có thể trong vài năm tới, người ta sẽ phát hiện một phương pháp chụp chiếu xác định những người có nguy cơ sẽ béo phì khi về già, để thực hiện những biện pháp phòng ngừa có hiệu quả.

Theo báo cáo của các chuyên gia Trung Quốc, theo kết quả điều tra trên 1.556 cha mẹ mắcbệnh béo phì, các con của họ mắc bệnh chiếm tỉ lệ trên 60%.