Có nhiều công thức đánh giá tình trạng béo phì của cơ thể:

Đo tỉ lệ chất béo

Trên thế giới, phương pháp để đánh giá béo phìđã được các nhà khoa học sử dụng là dùng máy X-quang để tính toán trọng lượng của chất béo, nạc, xương và nước trong cơ thể người. Đây là phương pháp có tên Dualenergy X-ray Absortionmetry (DXA).

Tỉ lệ chất béo (TLCB) của cơ thể được tính bằng thương số của trọng lượng chất béo với trọng lượng cơ thể, nhân với 100.

TLCB = Trọng lượng chất béo của cơ thể X 100
Trọng lượng cơ thể

Đo tỉ lệ chất béo bằng X-quang theo phương pháp DXA

Theo các nhà khoa học, tính trung bình, tỉ lệ chất béo cũng biến đổi theo độ tuổi, giới tính. Thông thường phụ nữ có tỉ lệ chất béo cao hơn đàn ông. Người càng cao tuổi thì tỉ lệ chất béo cũng tăng dần. ở người Âu Mỹ, tỉ lệ chất béo có thể biến đổi từ 15- 60% và giá trị trung bình là từ 20-30%. Tỉ lệ chất béo cao hay thấp so với giá trị trung bình được đánh giá là không bình thường.

Các phương pháp đánh giá bệnh béo phì
Các phương pháp đánh giá bệnh béo phì

Tiêu chuẩn vàng (golden criteria) chẩn đoán béo phì

Dựa vào trọng lượng chất béo, các nhà khoa học phương Tây đã đề xuất tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán béo phì. Tiêu chuẩn này không phân biệt sắc dân có nghĩa là được sử dụng cho cả người châu Âu lẫn châu Á.

Theo tiêu chuẩn này, bất cứ người đàn ông nào có tỉ lệ chất béo cao hơn 25%, hay bất cứ người phụ nữ nào có tỉ lệ chất béo cao hơn 35% đều được xem là béo phì.

Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng có máy đo DXA để tính toán tỉ lệ chất béo nói trên. Ngay ở Mỹ, cũng không phải là đã có nhiều máy đo DXA. Ở Việt Nam, chỉ có một số ít bệnh viện được trang bị máy này.

Phương trình Gallagher

Để tìm cách tính toán tỉ lệ chất béo khi không có máy DXA, các nhà khoa học đã đề xuất một phương pháp tính toán do Gallagher và đồng nghiệp phát triển, nhằm tính toán tỉ lệ chất béo dựa vào giới, độ tuổi và chỉ số thân khối BMI.

Theo phương trình này, tỉ lệ chất béo ỏ người châu Á được tính như sau:

Đối với phụ nữ

TLCB = 63.7- Chiều cao cơ thể (m)2 + 0.029 X số tuổi
Trọng lượng cơ thể (kg)

Hoặc:

Đối với nam giới

TLCB = 51.6 – (735/BIM) + 0.029 X số tuổi

Hoặc:

TLCB = 51.6 – 735 x Chiều cao cơ thể (m)2 + 0.029 X số tuổi
Trọng lượng cơ thể (kg)

Ví dụ 1

Tỉ lệ chất béo của một phụ nữ năm mươi tuổi, có chiều cao 1.63m, cân nặng 63kg được tính theo phương trình trên là:

63.7 – (735 X 1.632): 63 + (0.029 X 50) = 34.15

Căn cứ vào tiêu chuẩn vàng về tỉ lệ chất béo thì người phụ nữ này có tỉ lệ chất béo dưới 35, do vậy chưa phải là béo phì.

Ví dụ 2

Tỉ lệ chất béo của một nam giới năm mươi tuổi, có chiều cao 1.61m, cân nặng 60kg được tính theo phương trình trên là:

51.6 – (735 X 1.612): 60 + (0.029 X 50) = 21.3

Căn cứ vào tiêu chuẩn vàng về tỉ lệ chất béo thì người đàn ông này có tỉ lệ chất béo dưới 25, do vậy chưa phải là béo phì.

Những cách tính toán trên đây không thể thay thế DXA được, vì nó vẫn còn một số sai sót nhỏ, do đó có thể một số chẩn đoán sẽ không hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, lợi thế đáng kể của cách tính trên đây là rất đơn giản, bất cứ ai cũng có thể làm được. Chỉ cần biết chiều cao, trọng lượng, và độ tuổi (là những thông tin ai cũng có thể biết rõ ràng) chúng ta có thể tính toán tỉ lệ chất béo trong cơ thể một cách chính xác, và biết mình có phải “béo phì” hay không.

Đo chỉ số thân khối BMI

Theo Tổ chức Y tế thế giới, người ta lấy chỉ số thân khối Body mass index (BMI) được tính theo công thức: Thương số của trọng lượng cơ thể (tính bằng kg) với bình phương chiều cao (tính bằng m).

BMI = Cân nặng (kg)
Chiều cao (m)2

Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trừ người có thai, nếu BMI:

–    Dưổi 18,5 là thiếu cân, thiếu năng lượng trường diễn.

–    Từ 18,5 đến 24,99 là bình thường.

–    Từ 25 đến 29,99 là thừa cân.

–    Trên 30 là béo phì.